X
10mei

Integriteit is voor financiële bestuurders nu het kompas om op te varen – auteur Frank Peters

Bestuurders en organisaties worden niet langer afgerekend op de vraag of ze voldoen aan gemaakte afspraken en de geldende wet- en regelgeving. De omgeving verwacht nu ook dat je voldoet aan de verwachtingen die de interne en externe stakeholders aan je stellen. En voor betekenisgeving, maatschappelijk gedragen beleid en een gemotiveerde organisatie zijn ook ethiek en zichtbaar integer gedrag van de organisatie en haar bestuurders nodig. Die omgevingssensitiviteit is nog lang niet altijd aanwezig in de bestuurskamers.

Integriteit is een baken voor leiderschap geworden en cruciaal voor het verkrijgen en behoud van een sterke reputatie en het vertrouwen van de omgeving. Mensen willen zich namelijk verbinden aan bedrijven en organisaties die betekenisvol zijn, moreel correct handelen en dezelfde waarden en normen hanteren als die zijzelf voorstaan.

De druk is groot

Bestuurders en medewerkers in organisaties staan regelmatig voor lastige keuzes en beslissingen om het goede te doen. De druk om financieel te presteren in dit neoliberale tijdperk is groot en de maatschappelijke uitdagingen zijn complex. Onethisch gedrag, dat ingaat tegen de maatschappelijke normen, is soms het effect van blind zijn voor de belangen en verwachtingen van de omgeving, de eigen gedragscode of de geldende wet- en regelgeving. Voorbeelden van niet-integer gedrag waarmee CFO’s geconfronteerd worden zien we dagelijks om ons heen. Denk maar aan witwaspraktijken, belangenverstrengeling, interne of externe fraude en ontwijking van fiscale wetgeving. Maar ook de recente aandacht in de media voor de ‘exorbitante’ bonus van Ahold-topman Frans Muller in coronatijd en de winsten die naar het buitenland wegvloeien van bedrijven die coronastaatssteun hebben ontvangen, zoals Atos Origin, DAF Trucks en Adecco. Ook in de politiek werd fel gereageerd op deze situatie. Steungeld ontvangen en dat vervolgens als dividend uitkeren wordt niet gedoogd. ‘De aso’s onder de bedrijven zien daar kennelijk geen probleem in’, twitterde econoom en PvdA-politicus Paul Tang daarover. Eerder zagen we al de publieke verontwaardiging over de NOW-aanvraag van Booking.com en de voorgenomen bonussen bij KLM.

Het toetsingskader dat organisaties zelf tot hun beschikking hebben, zoals de missie en visie, de waarden en normen, de bedrijfs- en sectorcode, is lang niet altijd toereikend om een besluit te rechtvaardigen en uit te leggen aan de stakeholders. En of je voldoet aan geldende wet- en regelgeving is niet meer relevant. De tijd van ‘gelijk hebben is gelijk krijgen’ is dus al lang voorbij en incidenten worden breed uitgemeten en vergroot. Acteer je niet vanuit de verwachtingen en de ethische moraal dan voert de omgeving de druk snel op. Zij heeft de macht en – met social media – de middelen om dat te doen en is daarmee jury, rechter en beul geworden.

Aandeelhouderswaarde nog steeds voorop

In de meeste organisaties staat het belang van de aandeelhouders nog steeds voorop. En dat geldt evenzeer voor de CFO’s in bedrijven. De focus ligt nog altijd primair op het creëren van aandeelhouderswaarde. En daarmee een kortetermijnfocus. Slechts zelden is er oog voor de verwachtingen en de belangen van de overige stakeholders, de continuïteit op langere termijn en de license to operate van de organisatie. Het lijkt er echter op dat hierin een kanteling gaat ontstaan. De in 1984 door Edward Freeman gelanceerde Stakeholder Theory krijgt namelijk steeds meer aanhangers. Deze theorie betwist de focus van organisaties op het louter creëren van aandeelhouderswaarde, maar gaat er juist van uit dat organisaties bestaansrecht hebben dankzij alle stakeholders. Voor hen moeten organisaties dus ook waarde realiseren om succesvol te zijn en te blijven.

Dat besef moet echter voor bestuurders nog groeien. De omgevingssensitiviteit is lang niet altijd aanwezig in de bestuurskamers. De reden hiervoor is dat bestuurders te veel opgesloten zitten in hun eigen wereld of gericht zijn op hun eigen managementfocus. Zoals de financiële huishouding en aandeelhouderswaarde in het geval van CFO’s. De eigen bubbel voelt veilig en de personen daarbinnen delen dezelfde waarheid. Bestuurders wenden dus vaak de blik af en kijken weg van datgene wat niet past bij de eigen werkelijkheid. Sinds 2007 staat in de Van Dale het woord ‘wegkijkcultuur’, als omschrijving van een sociale cultuur die zich kenmerkt doordat mensen doen alsof misstanden niet bestaan, zodat ze er niets tegen hoeven te ondernemen. Je creëert je eigen wereld, zodat het leven voor jou ogenschijnlijk makkelijker wordt. Je handelt dan tegen beter weten in, terwijl je weet dat je het anders had moeten aanpakken. Bij sociale bubbels ontbreekt het aan een basis in de realiteit. Zij doen ons geloven dat onze eigen werkelijkheid dé werkelijkheid is. Kortom ze maken blind. Het is daarom belangrijk je bubbel door te prikken en de blik te richten op de omgeving. Dwing jezelf daarom na te denken over de consequenties van jouw besluiten en handelen voor de verschillende interne en externe stakeholders. Het organiseren van tegenspraak kan in dit proces zeer behulpzaam zijn.

Alle besluiten hebben ethische component

Ieder besluit dat in een organisatie, ook vanuit financieel beleid, wordt genomen heeft een ethische component. Er wordt namelijk altijd een belang van een stakeholder geraakt of geschaad. Om die reden kun je business, financiën en ethiek ook niet los zien van elkaar. Het is zaak ethiek te beschouwen als een geïntegreerd en onlosmakelijk onderdeel van de organisatie. Integriteit is de basis van financieel leiderschap. Het is belangrijk je bij het nemen van (financiële) beslissingen steeds af te vragen of je integer handelt. Bijvoorbeeld door jezelf de vraag te stellen van welke stakeholders je de belangen schaadt of welke relaties je onder druk zet met je besluit. Maar ook of je handelt tegen waarden en normen van de eigen organisatie en die van de interne en externe stakeholders.

Veel bestuurders stellen integriteit nog steeds gelijk aan reputatie of aan het creëren van financiële marktwaarde. Dat is in beide gevallen onterecht. Integer leiderschap moet altijd gestoeld zijn op respect en begrip voor de omgeving. Reputatie kan hooguit een afgeleid effect zijn, maar nooit het doel op zich. Het gaat er om dat je het juiste doet als niemand kijkt. Dus ook wanneer je niet die enorme druk vanuit de stakeholders voelt. Vergeet vooral niet dat het juiste doen voldoening geeft. Het is leuk om goed te doen.

Brondvermelding: Integriteit is voor financiële bestuurders nu het kompas om op te varen (executivefinance.nl)

Over de auteur

Gerelateerd

Geen artikelen